انجمن اپتیک و فوتونیک ایران

اغلب ما با شنیدن اسم رشته تجربی، به یاد رشتههای پزشکی میافتیم و این رشته را فقط در چند رشته داروسازی، پزشکی و دندانپزشکی خلاصه میکنیم. بیشتر ما از اهمیت سایر رشتهها غافل میشویم. کادر درمانی یک بیمارستان متشکل از افراد با وظایف مختلف هستند که همواره در کنار پزشکان در حال فعالیت بوده و بدون آنها فرایند درمان انجام نمیشود. پیراپزشکی شامل رشتههایی است که به روشها و مهارتهای حفظ سلامتی افراد مربوط میشود و پیراپزشکان کارها و فعالیتهای خود را تحت نظارت و بررسیهای پزشکان به انجام میرساند. یکی از رشتههای پرطرفدار پیراپزشکی، رشته اتاق عمل است که با محوریت شرکت در فرایند مراقبت و درمان بیمار در اتاق عمل تأسیس گردیده است. این رشته به دلیل بازار کار مناسب و تضمینشده، مورد توجه بسیاری از داوطلبان گروه تجربی قرار گرفته است. در این مقاله با تواناییهای لازم برای ورود به این رشته، مسیر ورود به این رشته، بازار کار و درآمد آن آشنا میشویم؛ همراه ما باشید.

 رشته اتاق عمل، یکی از حرفههای پیراپزشکی در حوزۀ درمان است. بر همین اساس تکنیسین اتاق عمل فردی است که با گذراندن دورههای تخصصی دانشگاهی، آمادگی حرفهای لازم را پیدا میکند تا بهعنوان یکی از اعضای اصلی و جداییناپذیر تیم جراحی در فرایند جراحی و مراقبتهای قبل و بعد از جراحی شرکت کند و بتواند جهت انجام فرایند تهاجمی جراحی به صورت ایمن و مثمرثمر نقش داشته باشد.

 

تواناییهای لازم  برای رشته اتاق عمل

رشتۀ تکنولوژی اتاق عمل، یکی از حرفههای پیراپزشکی در حوزۀ درمان است. بر همین اساس تکنیسین اتاق عمل فردی است که با گذراندن دورههای تخصصی دانشگاهی، آمادگی حرفهای لازم را پیدا میکند تا بهعنوان یکی از اعضای اصلی و جداییناپذیر تیم جراحی در فرایند جراحی و مراقبتهای قبل و بعد از جراحی شرکت کند و بتواند جهت انجام فرایند تهاجمی جراحی به صورت ایمن و مثمرثمر نقش داشته باشد. پیش از انتخاب رشته باید از هدف رشته اتاق عمل آگاه باشیم. رسالت و مأموریت تکنسینهای اتاق عمل به دو مورد اصلی خلاصه میشود:

1. ایجاد یک محیط امن برای جراحی در اتاق عمل بهگونهای که در طی فرایندهای جراحی که در اتاق عمل به انجام میرسد، شرایطی فراهم شود که حداکثر ایمنی برای بیمار فراهم شود.
2. آمادهسازی ابزار و تجهیزات لازم جهت انجام جراحی به صورت بهینه و با بهترین کیفیت عملکردی ممکن در همۀ تخصصهای جراحی

یک تکنسین جراحی در اتاق عمل میتواند سه نقش ایفا كند:

• فرد سیار: فرد سیار عضو غیر استریل تیم جراحی بوده و وظایفی چون فراهم نمودن شرایط ایمنی بیمار و سایر افراد اتاق عمل با رعایت نکات ایمنی، حفاظت از وسایل و تجهیزات گرانقیمت اتاق عمل، فراهم نمودن وسایل و تجهیزات موردنیاز در طول انجام عمل جراحی، ارزیابی مداوم شرایط اتاق عمل و برآورده نمودن نیازهای تیم جراحی و سایر هماهنگیهای جراح و بیمار را بر عهده دارد.
• کمک جراح: کمکهای جراح در اتاق عمل در سه سطح پایه، عمومی و تخصصی فعالیت میکنند و اعمال آنها تحت نظارت مستقیم جراح انجام میگیرد. آمادهسازی محیط استریل، کمک به جراح در هموستاز (بند آوردن خونریزی)، بخیه زدن و سایر فعالیتهای درمانی از جمله وظایف یك كمك جراح است.
•  دستشسته: تكنسینهای جراحی برای ایفاء این نقش در سه سطح یک، دو و سه فعالیت میکنند. سطح اول فرد وارد عملهای عمومی میشود و در سطح دوم میتواند در عملهای تخصصیتر ایفای نقش نماید و در سطح سوم فرد در حوزۀ مدیریت نیز وارد عمل میشود. از مهمترین وظایف این افراد میتوان به دادن وسایل و تجهیزات به جراح و کمک جراح بر اساس نیاز آنها مراقبت از نمونههای جراحی اشاره كرد.

برای انجام استانداردهای این حرفه، صداقت و پایبندی به اصول اخلاقی ضروری است. یک تکنولوژیست اتاق عمل شایسته، باید نگرشی مراقبتی نسبت به بیمار و دیگر اعضای تیمهای جراحی و محیط داشته باشد . وی بهعنوان عضوی از تیم اتاق عمل باید قادر باشد که با سرعت و با دقت به جزئیات کار کند و قادر به اولویتبندی مسائل در شرایط اورژانس و پراسترس باشد. بنابراین مسئولیتپذیری بالا، داشتن شخصیت باثبات، صبوری، نوعدوستی و علاقهمندی به کمک به دیگران، داشتن حساسیت و دقت زیاد از مهمترین ویژگیهایی شخصیتی هستند که فرد داوطلب باید دارا باشد. از طرفی کار در اتاق عمل به دلیل طولانیبودن عملهای جراحی، ساخت و طاقتفرساست، فرد باید بتواند در شرایط ساخت کار کند و توانائی جسمی لازم را داشته باشد. کار در اتاق عمل فرد را در معرض مناظر و بوهای ناخوشایند، بیماریهای مسری و مواد خطرناک قرار میدهد. یک کارشناس اتاق عمل باید توانایی ایستادن به مدت زیاد را داشته باشد، بتواند اشیا سنگین را جابه جا و حمل کند. استرسهای روانی ناشی از احساس مسئولیت سنگین در قبال بیماران را تحمل کند.

 در گذشته انتخاب رشته اتاق عمل در مقطع کاردانی انجام میشد و امکان ثبتنام بدون کنکور در این رشته نیز در بازه زمانی 94 تا 97 وجود داشت. اما اکنون تنها مسیر ورود به رشته اتاق عمل، شرکت در کنکور سراسری تجربی و کسب حد نصاب نمرۀ موردنیاز است.

 

مسیر تحصیلی رشته اتاق عمل

در گذشته انتخاب رشته اتاق عمل در مقطع کاردانی انجام میشد و امکان ثبتنام بدون کنکور در این رشته نیز در بازه زمانی 94 تا 97 وجود داشت. اما اکنون تنها مسیر ورود به رشته اتاق عمل، شرکت در کنکور سراسری تجربی و کسب حد نصاب نمرۀ موردنیاز است؛ بنابراین علاقهمندان به رشته اتاق عمل باید در مرحله اول، در انتخاب رشته نهم به دهم، رشته تجربی را انتخاب کنند و با کسب نمره مورد نیاز در کنکور سراسری، برای ورود به این رشته آماده شوند. 

سرفصل دروس اتاق عمل و تعداد واحدهای این رشته به صورت زیر تعریف شده است:

• کل واحدها: 130  واحد
• دروس عمومی : 22 واحد
• دروس پایه تخصصی : 74 واحد
• واحد کارآموزی : 18 واحد
• کارآموزی در عرصه: 16 واحد

دروس پایهای که در رشته اتاق عمل ارائه میشوند، معمولاً در رشتههای پیراپزشکی ثابت هستند. میکروبشناسی، فیزیولوژی، داروشناسی، تشریح،  آسیبشناسی و بافتشناسی، روانشناسی عمومی و دروس دیگر از جمله دروس پایه مشترک این رشته با سایر رشتههای پیراپزشکی هستند. در این رشته یکسری از دروس به عنوان دروس تخصصی رشته اتاق عمل وجود دارند. برخی از این دروس مانند بیماریهای داخلی، جراحی، بیهوشی، انتقال خون، احیاء قلبی_ریوی و با واحدهای رشته هوشبری همپوشانی داشته و شباهت زیادی به واحدهای آن رشته دارد.

 برخی دیگر از دروس کاملاً تخصصی هستند و از مهمترین آنها میتوان به تکنولوژی اتاق عمل در اورژانس، تکنولوژی اتاق عمل توراکس، تکنولوژی اتاق عمل_گوارش و غدد و مراقبتهای آن، تکنولوژی اتاق عمل زنان و اورولوژی (ادراری_تناسلی) و مراقبتهای آن، تکنولوژی اتاق عمل اطفال و نوزادان و مراقبتهای آن، تکنولوژی اتاق عمل چشم و مراقبتهای آن، روشهای احیای قلبی ریوی و اصول مراقبتهای آن، مدیریت در اتاق عمل، اصول مراقبت در اتاق بیهوشی، اخلاق حرفهای در اتاق عمل، آشنایی با کلیات تصاویر رادیولوژی رایج در اتاق عمل اشاره کرد.

همانطور که قبلاً گفتیم، رشته اتاق عمل کاملاً تخصصی و عملی بوده و به همین دلیل واحدهای کارآموزی در این رشته بسیار اهمیت دارند. در این رشته 8 مرحله کارآموزی تحت عناوین کارآموزی بخش استریل مرکزی، کارآموزی مهارتهای بالینی، کارآموزی تکنیک اتاق عمل، کارآموزی رفتار در اتاق عمل، کارآموزی اصول و فنون عملکرد فرد سیار، کارآموزی در اتاق عمل اورژانس، کارآموزی روشهای احیای قلبی ریوی و کارآموزی اصول مراقبت در اتاق بهبودی در نظر گرفتهشده است.

 این رشته در مقطع کارشناسی گرایشی ندارد، اما دانشجویان میتوانند در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری یکی از گرایشهای موردعلاقه خود را انتخاب کنند. همچنین فارغ التحصیلان کارشناسی پرستاری می توانند با گذراندن یک دورۀ دوساله، تکنسین اتاق عمل بشوند.

دانشگاههای دارای رشته اتاق عمل

در انتخاب رشته، تنها آشنایی با رشتهها کافی نیست و برای انجام انتخاب رشته دانشگاه موفق، شناخت دانشگاهها نیز اهمیت دارد. رشته اتاق عمل در دانشگاههای علوم پزشکی زیر تدریس میشود:

• دانشگاه شاهد تهران
• دانشگاه علوم پزشکی اراک
• دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران
• دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
• دانشگاه علوم پزشکی ارومیه
• دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
• دانشگاه علوم پزشکی البرز_کرج
• دانشگاه علوم پزشکی ایران
• دانشگاه علوم پزشکی ایلام
• دانشگاه علوم پزشکی بابل
• دانشگاه علوم پزشکی بم
• دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس
• دانشگاه علوم پزشکی بوشهر
• دانشگاه علوم پزشکی بیرجند
• دانشگاه علوم پزشکی تبریز
• دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه
• دانشگاه علوم پزشکی تهران
• دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور_اهواز
• دانشگاه علوم پزشکی جهرم
• دانشگاه علوم پزشکی جیرفت
• دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی_بجنورد
• دانشگاه علوم پزشکی دزفول
• دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان
• دانشگاه علوم پزشکی زابل
• دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
• دانشگاه علوم پزشکی زنجان
• دانشگاه علوم پزشکی سبزوار
• دانشگاه علوم پزشکی سمنان
• دانشگاه علوم پزشکی شاهرود
• دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد
• دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران
• دانشگاه علوم پزشکی شیراز
• دانشگاه علوم پزشکی فسا
• دانشگاه علوم پزشکی قزوین
• دانشگاه علوم پزشکی قم
• دانشگاه علوم پزشکی کاشان
• دانشگاه علوم پزشکی کردستان
• دانشگاه علوم پزشکی کرمان
• دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه
• دانشگاه علوم پزشکی گلستان
• دانشگاه علوم پزشکی گناباد
• دانشگاه علوم پزشکی گیلان
• دانشگاه علوم پزشکی لرستان
• دانشگاه علوم پزشکی مازندران
• دانشگاه علوم پزشکی مشهد
• دانشگاه علوم پزشکی همدان
• دانشگاه علوم پزشکی یاسوج
• دانشگاه علوم پزشکی یزد
• دانشگاه علوم پزشکی آبادان
• دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر
• دانشگاه علوم پزشکی بهبهان
• دانشگاه علوم پزشکی خمین
• دانشگاه علوم پزشکی خوی
• دانشگاه علوم پزشکی ساوه
• دانشگاه علوم پزشکی شوشتر
• دانشگاه علوم پزشکی لارستان
• دانشگاه علوم پزشکی مراغه
• دانشگاه علوم پزشکی نیشابور

دانشآموختگان این رشته علاوه بر کارشناسی ارشد تکنولوژی اتاق عمل میتوانند در رشتههای دیگری از جمله آموزش بهداشت، ارگونومی، تکنولوژی گردش خون، آناتومی، فیزیولوژی، پرستاری ویژه مراقبت از نوزادان و پرستاری مراقبتهای ویژه شرکت کنند.

بازار کار رشته اتاق عمل و مراکزی که میتوان در این رشته مشغول شد

دانشآموختگان رشته اتاق عمل عضوی از تیم بهداشتی درمانی خواهند بود که میتوانند در اتاق عمل کمکهای لازم فنی را به جراحان ارائه دهند. گسترش مراکز بیمارستانی دارای اتاق عمل جراحی و نیاز روزافزون به افراد متخصص برای اداره اتاقهای عمل جراحی، بیانگر نیاز روزافزون جامعه به کارشناس اتاق عمل است. بازار کار و آیندۀ شغلی این فارغالتحصیلان بسیار خوب است و این رشته نرخ بیکاری کمتری نسبت به رشتۀ هوشبری دارد زیرا در هر اتاق عمل بهطور استاندارد یک کارشناس هوشبری و دو کارشناس اتاق عمل باید وجود داشته باشد.

بیشتر بخوانید: معرفی رشته هوشبری

کارشناسان اتاق عمل پس از کسب پروانه کار (لیسانس اتاق عمل) قادر خواهند بود در بخشهای جراحی، اتاق عمل، ریکاوری، مراکز جراحی سرپایی، مراکز اورژانس، درمانگاهها، بیمارستانها و کلینیکها و مطبها، مراکز آندوسکوپی، مراکز لیزرتراپی، رادیولوژی، واحدهای جراحی سیار که به صورت دولتی یا خصوصی اداره میگردند، به کار مشغول باشند. دانشآموختگان این رشته جایگاه خود را در عرصههای مختلف جراحی مشخص و تثبیت خواهند نمود و نه تنها به عنوان یک کارشناس مسائل عمومی اتاق عمل بلکه به صورت اختصاصی نیز قادر به ارائه خدمات اثربخشی و مقرونبهصرفه در جهت اعتلای سطح سلامت جامعه و بهبود کیفیت اعمال جراحی خواهند بود و در سطح کشور و بینالمللی مطرح خواهند شد.

مزایا و درآمد رشته اتاق عمل

درآمد افرادی که وارد این رشته میشوند، مانند بسیاری از رشتههای علوم پزشکی و پیراپزشکی دیگر از اوضاع خوبی برخوردار است؛ اما همانند هر رشته دیگری تعیین میزان درآمد وابسته به عوامل مختلف مانند محل کار (دولتی یا خصوصی)، تجربۀ کاری، ساعات کاری و موارد دیگر است.

بیشتر بدانید: لیست رشتههای دانشگاهی رشته علوم تجربی

حال نوبت به معرفی مزایا و معایب این رشته میرسد. در جدول زیر مزایا و معایب این رشته را با هم مقایسه کردهایم.

جمعبندی

در این مقاله با رشته اتاق عمل آشنا شدیم. در حال حاضر کنکور سراسری رشتۀ تجربی راه وارد به این رشته است و پذیرش در مقطع کاردانی این رشته وجود ندارد. البته توجه داشته باشید که رشتهای تحت عنوان مهندسی فناوری تجهیزات پزشكی_اتاق عمل در دانشگاه علمی و کاربردی وجود دارد. به دلیل شباهت زیاد این رشته با رشته اتاق عمل، گاه برخی از متقاضیان آن را با رشته اتاق عمل اشتباه میگیرند. امیدواریم با ارائه این مقاله توانسته باشیم باعث افزایش آگاهی شما عزیزان شده باشیم.